แก้คอมช้าด้วย Disk Defragmenter จัดเรียงข้อมูล HDD ให้เร็วขึ้น

Disk Defragmenter คืออะไร? ทำไมช่วยแก้คอมช้าได้?

สวัสดีครับ วันนี้ผมจะมาอธิบายเรื่อง Disk Defragmenter หรือ การจัดเรียงข้อมูลบน Hard Disk ครับ เป็นวิธีแก้คอมช้าที่หลายคนไม่รู้จัก หรือรู้จักแต่ไม่เคยทำ ทั้งๆ ที่ ทำฟรี ไม่ต้องซื้ออะไรเพิ่ม แค่ใช้เครื่องมือที่มีอยู่ใน Windows!

มาแยกคำออกให้เข้าใจง่ายๆ กันก่อนครับ:

คำ	ความหมาย
Disk	จานแม่เหล็กของ Hard Disk (HDD)
Defragment	การจัดเรียงข้อมูล (De-fragment = แก้ไขการกระจาย)
รวมความหมาย	การจัดเรียงข้อมูลที่กระจัดกระจายบนจานแม่เหล็กให้เป็นระเบียบ

---

ทำไมข้อมูลใน HDD ถึงกระจัดกระจาย?

ก่อนจะเข้าใจว่าทำไมต้อง Defrag ต้องเข้าใจก่อนว่า HDD เก็บข้อมูลยังไง ครับ:

หลักการทำงานของ Hard Disk (HDD)

Hard Disk หรือ ฮาร์ดดิสก์ เก็บข้อมูลบน จานแม่เหล็ก (Platter) ที่หมุนด้วยความเร็วสูง (5,400 - 7,200 RPM) และใช้ หัวเข็มอ่าน-เขียน (Read/Write Head) ในการอ่านและบันทึกข้อมูลครับ

ลองจินตนาการแบบนี้ครับ:

สมมุติว่า HDD เป็น ชั้นวางหนังสือขนาดใหญ่ ครับ:

• ตอนแรกซื้อเครื่องมาใหม่ๆ หนังสือ (ข้อมูล) จะวางเรียงสวยงาม เล่มต่อเล่ม ตามลำดับ
• พอใช้ไปเรื่อยๆ มีการ เพิ่มหนังสือ (Save ไฟล์) และ เอาหนังสือออก (ลบไฟล์) ทำให้มี ช่องว่างกระจาย ไปทั่ว
• พอจะเก็บหนังสือเล่มใหม่ที่หนามาก ไม่มีช่องว่างพอ ก็ต้อง ฉีกหนังสือออกเป็นส่วนๆ แล้วยัดใส่ตามช่องว่างที่มี
• พอจะอ่านหนังสือเล่มนั้น ต้อง วิ่งไปหยิบทีละส่วน จากหลายๆ ที่ มาประกอบกัน = ช้ามาก!

นี่แหละครับคือ “Fragmentation” หรือ “การกระจาย” ของข้อมูล

ข้อมูลกระจายได้ยังไง?

การใช้งาน	ผลที่เกิด
ลบไฟล์	เกิดช่องว่างกระจาย
Save ไฟล์ใหม่	ข้อมูลถูกยัดใส่ตามช่องว่างที่มี อาจแยกเป็นหลายส่วน
แก้ไขไฟล์	ไฟล์ที่ใหญ่ขึ้นถูกแบ่งไปเก็บที่อื่น
ลงโปรแกรม/ลบโปรแกรม	เกิดช่องว่างเยอะ

ยิ่งใช้นาน ข้อมูลยิ่งกระจาย = คอมยิ่งช้า ครับ

---

ทำไม Defragment ถึงช่วยให้คอมเร็วขึ้น?

Disk Defragmenter ทำหน้าที่ จัดเรียงข้อมูลที่กระจัดกระจาย ให้กลับมาอยู่ต่อกันเป็นระเบียบครับ

กลับมาเปรียบเทียบกับชั้นหนังสือ:

• ก่อน Defrag: หนังสือ 1 เล่มถูกฉีกไว้ 5 ที่ ต้องวิ่งไปหยิบ 5 รอบ
• หลัง Defrag: หนังสือถูกนำมาวางต่อกันสวยงาม หยิบที่เดียวจบ

ผลที่ได้:

• เปิดไฟล์เร็วขึ้น เพราะหัวอ่านไม่ต้องวิ่งไปหลายที่
• ก๊อปไฟล์เร็วขึ้น เพราะข้อมูลอยู่ต่อกัน
• เปิดโปรแกรมเร็วขึ้น เพราะไฟล์โปรแกรมอยู่ติดกัน
• บูตเข้า Windows เร็วขึ้น เพราะไฟล์ระบบเรียงกันดี

จากประสบการณ์ซ่อมคอมของผม เครื่องที่ไม่เคย Defrag เลยสัก 2-3 ปี พอ Defrag แล้ว เปิดโปรแกรมเร็วขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ครับ

---

วิธีทำ Disk Defragmenter ใน Windows

สำหรับ Windows 7

1. กดปุ่ม Start (มุมล่างซ้าย)
2. พิมพ์ Disk Defragmenter ในช่องค้นหา
3. เปิดโปรแกรม Disk Defragmenter
4. เลือกไดร์ฟที่ต้องการ (เช่น C:)
5. กดปุ่ม Analyze disk เพื่อวิเคราะห์ก่อน
6. ดูผลว่า Fragment กี่เปอร์เซ็นต์
7. ถ้า Fragment มากกว่า 10% ให้กด Defragment disk
8. รอจนเสร็จ (อาจใช้เวลา 30 นาที - หลายชั่วโมง)

สำหรับ Windows 10/11

1. กด Windows + S แล้วพิมพ์ Defragment
2. เปิด Defragment and Optimize Drives
3. เลือกไดร์ฟที่ต้องการ
4. กดปุ่ม Analyze เพื่อวิเคราะห์
5. ถ้าผลบอกว่า Fragment เยอะ ให้กด Optimize
6. รอจนเสร็จ

หมายเหตุ: Windows 10/11 จะทำ Defrag อัตโนมัติสัปดาห์ละครั้ง แต่ถ้าเปิดเครื่องไม่บ่อย ก็อาจไม่ได้ทำครับ

ตาราง Schedule ที่แนะนำ

ความถี่การใช้งาน	ควรทำ Defrag
ใช้ทุกวัน	เดือนละ 1 ครั้ง
ใช้ 3-4 วัน/สัปดาห์	2 เดือนครั้ง
ใช้นานๆ ที	ก่อนใช้งานหนัก
ลบ/ลงโปรแกรมบ่อย	2 สัปดาห์ครั้ง

---

ห้ามทำ Defragment กับ SSD!

นี่เป็นเรื่องสำคัญมากครับ ห้ามทำ Disk Defragmenter กับ SSD เด็ดขาด!

SSD คืออะไร?

SSD (Solid State Drive) คือ Storage สมัยใหม่ที่:

เปรียบเทียบ	HDD	SSD
โครงสร้าง	จานแม่เหล็กหมุน + หัวเข็ม	วงจรอิเล็กทรอนิกส์ (Flash Memory)
มีชิ้นส่วนเคลื่อนไหว	มี (จานหมุน, หัวเข็ม)	ไม่มี
ความเร็ว	50-150 MB/s	400-7,000 MB/s
เสียง	มีเสียงหมุน	เงียบสนิท
ทนแรงกระแทก	ต่ำ	สูง
อายุการใช้งาน	ใช้ได้นาน	มีจำนวนการเขียนจำกัด (Write Endurance)

ทำไมห้ามทำ Defrag กับ SSD?

เหตุผลหลักมี 2 ข้อครับ:

1. ไม่มีประโยชน์

• SSD ไม่มีจานหมุน ไม่มีหัวเข็ม
• การอ่านข้อมูลจากตำแหน่งไหนก็ เร็วเท่ากันหมด ไม่ว่าข้อมูลจะกระจายอยู่ตรงไหน
• ดังนั้น Defrag = ไม่ได้ช่วยให้เร็วขึ้น

2. ลดอายุ SSD

• SSD มี จำนวนครั้งการเขียนที่จำกัด (Write Endurance) เช่น 150 TBW, 300 TBW
• การ Defrag คือ การเขียนข้อมูลใหม่จำนวนมาก (ย้ายข้อมูลจากที่หนึ่งไปอีกที่)
• ยิ่ง Defrag บ่อย = ยิ่งใช้จำนวนการเขียนไปเปล่าๆ = SSD อายุสั้นลง

Windows รู้อยู่แล้วครับ: Windows 10/11 จะตรวจจับอัตโนมัติว่าไดร์ฟไหนเป็น SSD แล้วจะ ปิด Defrag ให้ แต่จะใช้ TRIM แทน ซึ่งเป็นคำสั่งที่เหมาะกับ SSD ครับ

TRIM คืออะไร?

TRIM คือคำสั่งที่ Windows ส่งไปบอก SSD ว่า “ข้อมูลตรงนี้ลบแล้วนะ เอาพื้นที่คืนได้เลย” ช่วยให้ SSD ทำงานได้เร็วต่อเนื่อง โดย ไม่เสียอายุ เหมือน Defrag ครับ

---

ข้อควรระวังก่อนทำ Defragment

สิ่งที่ควรทำก่อน Defrag

• สำรองข้อมูลสำคัญ ก่อนทำ (ป้องกันไฟดับระหว่าง Defrag)
• ปิดโปรแกรมทั้งหมด ที่ไม่จำเป็น
• ปิด Antivirus ชั่วคราว (บาง Antivirus จะ Scan ไฟล์ระหว่าง Defrag ทำให้ช้ามาก)
• ต่อไฟบ้าน ถ้าใช้โน๊ตบุ๊ค อย่าใช้แบตอย่างเดียว
• มีเวลาว่าง Defrag อาจใช้เวลา 30 นาที - หลายชั่วโมง

สิ่งที่ห้ามทำระหว่าง Defrag

• อย่าปิดเครื่อง หรือ ถอดปลั๊ก ระหว่าง Defrag
• อย่าใช้โปรแกรมอื่น จะทำให้ Defrag ช้าขึ้น
• อย่าเคลื่อนย้ายเครื่อง (สำหรับ HDD จะมีจานหมุนอยู่ การกระแทกอาจทำให้เสียหาย)

เคล็ดลับจากช่าง: ผมมักจะทำ Defrag ตอนก่อนกลับบ้าน ปล่อยให้มันทำข้ามคืนเลยครับ เช้ามาเปิดเครื่องใหม่ก็เร็วขึ้นแล้ว

---

เช็คว่าเครื่องใช้ HDD หรือ SSD ยังไง?

ก่อนจะทำ Defrag ต้องแน่ใจก่อนว่า เครื่องใช้ HDD ไม่ใช่ SSD ครับ ดูได้ง่ายๆ:

วิธีที่ 1: ใช้ Optimize Drives

1. กด Windows + S พิมพ์ Defragment
2. เปิด Defragment and Optimize Drives
3. ดูคอลัมน์ Media type:
   • Hard disk drive = HDD (ทำ Defrag ได้)
   • Solid state drive = SSD (อย่าทำ Defrag!)

วิธีที่ 2: ดูใน Task Manager

1. กด Ctrl+Shift+Esc
2. ไปที่แท็บ Performance
3. คลิกที่ Disk 0 (หรือ Disk ที่ต้องการ)
4. ดูที่มุมขวาบน จะบอกว่าเป็น HDD หรือ SSD

วิธีที่ 3: ฟังเสียง

• HDD: เปิดเครื่องแล้วจะได้ยิน เสียงหมุนเบาๆ “หวือ” และ เสียงหัวอ่าน “กิ๊กๆ” เวลาเข้าถึงข้อมูล
• SSD: เงียบสนิท ไม่มีเสียงอะไรเลย

---

Defrag เทียบกับวิธีแก้คอมช้าอื่นๆ

วิธี	ผลลัพธ์	ค่าใช้จ่าย	ความยากง่าย
Defragment	เร็วขึ้น 5-20%	ฟรี	ง่ายมาก
ลบไฟล์ขยะ (CCleaner)	เร็วขึ้น 5-10%	ฟรี	ง่ายมาก
ปิด Startup โปรแกรม	บูตเร็วขึ้น	ฟรี	ง่าย
เพิ่ม RAM	เร็วขึ้น 10-30%	500-2,000 บาท	ปานกลาง
เปลี่ยน HDD เป็น SSD	เร็วขึ้น 200-500%	1,000-2,500 บาท	ปานกลาง
ลง Windows ใหม่	เร็วเหมือนใหม่	ฟรี (ถ้ามี License)	ยาก

คำแนะนำจากช่าง: ถ้างบจำกัดจริงๆ ให้ Defrag + ลบไฟล์ขยะ + ปิด Startup ก่อนครับ ฟรีทั้งหมด แต่ถ้ามีงบสัก 1,000-1,500 บาท ให้ เปลี่ยนเป็น SSD เลย จะเห็นผลต่างชัดเจนที่สุดครับ

---

โปรแกรม Defrag ตัวอื่นที่น่าสนใจ

นอกจาก Disk Defragmenter ที่มากับ Windows แล้ว ยังมีโปรแกรม Defrag จาก Third-party ที่ดีมากครับ:

โปรแกรม	ราคา	จุดเด่น
Defraggler (by Piriform)	ฟรี	เลือก Defrag เฉพาะไฟล์ได้
Auslogics Disk Defrag	ฟรี	เร็ว UI สวย
O&O Defrag	เสียเงิน	ฟีเจอร์ครบ ทำ Defrag ขั้นสูงได้
IObit Smart Defrag	ฟรี	Defrag อัตโนมัติ เบื้องหลัง

ผมใช้ Defraggler เป็นหลักครับ เพราะเลือก Defrag เฉพาะไฟล์ได้ เช่น Defrag แค่ไฟล์ Windows เพื่อให้บูตเร็วขึ้น โดยไม่ต้อง Defrag ทั้งไดร์ฟ

---

ประสบการณ์จากหน้างานจริง

เคสที่ 1: ลูกค้าใช้คอมมา 4 ปี ไม่เคย Defrag เลย เปิด Analyze ดูปรากฏว่า Fragment ไป 47%! พอ Defrag เสร็จ เปิดโปรแกรม Word ที่เคยใช้เวลา 15 วินาที เหลือแค่ 5 วินาทีครับ

เคสที่ 2: ลูกค้าบอกว่า “ก๊อปไฟล์ช้ามาก ก๊อปไฟล์ 1 GB ใช้เวลา 20 นาที” ผมไปดู HDD Fragment เยอะมาก พอ Defrag แล้วก๊อปไฟล์เดิมเหลือแค่ 5-7 นาทีครับ

เคสที่ 3: มีลูกค้าเอา SSD มาให้ผม Defrag ผมต้องอธิบายว่า “SSD ห้าม Defrag นะครับ จะลดอายุ SSD” ลูกค้าตกใจ เพราะก่อนหน้านี้ทำ Defrag ทุกสัปดาห์มา 6 เดือนแล้ว! โชคดีที่ SSD สมัยใหม่ทนทานพอสมควร ไม่เสียหายมากครับ

เคสที่ 4: ลูกค้าบอกว่า “ทำ Defrag อยู่แล้ว แต่คอมยังช้า” ผมไปดู ปรากฏว่าปัญหาไม่ใช่ HDD แต่เป็น RAM ไม่พอ ครับ Defrag ช่วยได้แค่เรื่อง HDD อย่างเดียว ถ้าปัญหาอยู่ที่อื่น ก็ต้องแก้ที่อื่นด้วย

---

สรุป

ข้อสรุป	รายละเอียด
Defrag คืออะไร	จัดเรียงข้อมูลที่กระจัดกระจายบน HDD ให้เป็นระเบียบ
ช่วยอะไร	เปิดไฟล์เร็วขึ้น บูตเร็วขึ้น ก๊อปไฟล์เร็วขึ้น
ใช้กับอะไร	HDD เท่านั้น ห้ามใช้กับ SSD!
ควรทำบ่อยแค่ไหน	เดือนละ 1 ครั้ง (สำหรับคนใช้งานทุกวัน)
ค่าใช้จ่าย	ฟรี! ใช้เครื่องมือที่มีใน Windows
ถ้า Defrag แล้วยังช้า	ตรวจสาเหตุอื่น: RAM, SSD, ไวรัส, Startup

Defrag เปรียบเหมือนการจัดห้องครับ ถ้าของเราวางระเบียบ จะหาง่าย ใช้สะดวก หยิบจับคล่องมือ HDD ก็เหมือนกัน ข้อมูลเรียงดี ก็อ่าน-เขียนได้เร็วขึ้นครับ

---

บทความที่เกี่ยวข้อง

• คอมช้า หน่วง ค้าง เพิ่มแรมแล้วก็ไม่หาย มาดูสาเหตุกัน
• คอมช้า แรมน้อย ปรับให้เร็วขึ้นง่ายนิดเดียว Windows 7
• เอาความเร็วคอมกลับมาด้วย CCleaner โปรแกรมจัดการไฟล์ขยะ
• เทคนิคการบำรุงรักษาคอมพิวเตอร์
• เช็คความเร็วเน็ต SpeedTest แบบไม่มีโฆษณากวนใจ